“De sua pecunia” Freedmen’s evergetism in Roman Hispania: A Reading from Latin Epigraphy

  • Filipe Noé da Silva Universidade do Estado de Santa Catarina
Keywords: Evergetism, Freedmen, Hispania Ulterior Baetica, Latin Epigraphy

Abstract

This paper analyzes the civic benefits offered to the cities of Roman province of Hispania Ulterior Baetica in 1st and 2nd centuries AD, based on the Latin epigraphic documentation. Specifically, we are interested in examining the munificence offered by freedmen, the people who had been freed from slavery, for the benefit of the cities of this Hispanic province. By considering the social limits imposed on the population of servile origin in the Baetica’s territory – observed explicitly, among other references, in Lex Malacitana which prevented freedmen from entering the local Senates – we propose an evaluation of the social and political pretensions of the benefits offered by the freedmen. The characteristics of the honors and expressions of gratitude granted to the freedmen in return for these initiatives are also discussed.

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

Filipe Noé da Silva, Universidade do Estado de Santa Catarina

Universidade do Estado de Santa Catarina (UDESC) - E-mail: fnd.silva@udesc.br ORCID: https://orcid.org/0000-0001-5075-0131

References

Referências bibliográficas

ALFÖLDY, Géza. A História Social de Roma. Lisboa: Editorial Presença, 1989.
ANASTASSIADIS, Anastassios. The peregrinations of euergetism in the Eastern Mediterranean from the 18th to the 19th century: Christian ethics, government technology, and historiographical concept. Le Mouvement Social. Nº 234, p.45-62, 2011.
ANDREAU, J; SCHNAPP, A; SCHMITT, P. Paul Veyne et l’évergétisme. Annales. Économies, societés, civilisations. Vol. 33, Nº02, p.307-325, 1978.
ANDREU-PINTADO, Javier. Fundamentos de Epigrafia Latina. Madrid: Liceus, 2009.
BEARD, M; NORTH, J; PRICE, S. Religions of Rome. Volume I. Cambridge: University Press, 1998.
BLÁZQUEZ, J.M. Causas de la romanización de Hispania. Alicante: Biblioteca Miguel de Cervantes, 2006.
BORGES, A.S. As formas de integração, as redes de comunicação e promoção política das elites provinciais lusitanas no Alto Império. In: BORGES, A.S; GOMES, R.M.S. (Orgs). Escritos para a eternidade. A epigrafia e os estudos da Antiguidade. Curitiba: Appris, 2018. p.161-195.
BOULANGER, André. Aelius Aristide et la sofistique dans la province d’Asie au IIᵉ siècle de notre ère. Paris: De Boccard, 1923.
BUONOCORE, Marco. Epigraphic research from its inception: the contribution of manuscripts. In: BRUUN, Christer; EDMONDSON, Jonathan (Editors). The Oxford Handbook of Roman Epigraphy. Oxford: University Press, 2015. p.21-41.
BUONOPANE, Alfredo. Manuale di epigrafía latina. Roma: Carocci, 2009.
CAMPOS, Carlos Eduardo Costa. As tabellae defixionum da região do Lácio (I AEC – II EC): tradução, análise textual e hábito epigráfico. Campo Grande/MS: Editora da UFMS, 2022.
CANCELAS, Carla Rubiera. La esclavitud femenina en la Roma antigua. Famulae, ancillae et seruae. Oviedo: Ediciones Trabe, 2014.
DESCHAMPS, Gaston. La Grèce D’Aujourd’hui. Quatrième Édition. Paris: Armand Colin Éditeurs, 1894.
DUTHOY, Robert. Les *Augustales. In: ANRW II. 16.2, 1978. p.1254-1309.
FASOLINI, Donato. Le iscrizioni dell’album del Louvre di Jacopo Bellini. Una fonte attendibile per iconografia e iconografia ? Antichistica / Storia ed epigrafia. Vol.24/07, Edizioni Ca’Foscari, p.112-129, 2019.
FEITOSA, Lourdes Conde Gazarini. Amor e sexualidade. O masculino e o feminino nos grafites de Pompeia. São Paulo: Annablume/FAPESP, 2005.
FREITAS, Renata Cazarini de. Sem perdão: em busca de justiça (ou vingança?) usando defixiones na antiga Mogontiacum (Mainz). In.: SILVA, Semíramis Corsi; MARQUETTI, Flávia Regina; FUNARI, Pedro Paulo A. (Orgs). Magia, encantamentos e feitiçaria. São Paulo: Cultura Acadêmica, 2023. p.398-433.
FUNARI, Pedro Paulo Abreu. Cultura popular na Antiguidade Clássica. São Paulo: Editora Contexto, 1989.
FUNARI, Pedro Paulo Abreu. Antiguidade Clássica. A história e a cultura a partir dos documentos. Campinas: Editora da Unicamp, 2003.
FUNARI, Pedro Paulo Abreu. A cidadania entre os romanos. In: PINSKY, Jaime; PINSKY, Carla Bassanezi (Orgs). História da Cidadania. São Paulo: Editora Contexto, 2006. p.48-79.
GARRAFFONI, Renata Senna. Gladiadores na Roma Antiga: dos combates às paixões cotidianas. São Paulo: Annablume/Fapesp, 2005.
GARNSEY, Peter. The generosity of Veyne. Review: Bread and circuses: Historical Sociology and Political Pluralism by Paul Veyne. Journal of Roman Studies. Vol. 81, p.164-168, 1991.
GAUTHIER, Philippe. Las cites grecques et leus bienfaiteurs (IVer – Ier s. av. J.-C). Contribution à l’histoire des institutions. Suppléments au Bulletin de Correspondance Hellénique. École Française d’Athènes, 1985.
GLARE, P.G.W. Oxford Latin Dictionary. Oxford: Clarendon Press, 1968.
GYGAX, Marc Domingo. Contradictions et asymétrie dans l’évergétisme grec: bienfaiteurs étrangers et citoyens entre image et réalité. Dialogues D’Histoire Ancienne. Vol. 32, Nº01, p.09-23, 2006.
GYGAX, Marc Domingo. Benefaction and rewards in the Ancient Greek City: The origins of euergetism. Cambridge: University Press, 2016.
INGLEBERT, Hervé. Henri-Irénée Marrou. In: SILVA, Glaydson José; CARVALHO, Alexandre Galvão (Organizadores). Como se escreve a História da Antiguidade. São Paulo: Editora da UNIFESP, 2020. p.241-254.
JIMÉNEZ, Alicia. What is a province? In: ALCOCK, S.E; EGRI, M; FRAKES, J.F.D (Editors). Beyond boundaries. Connecting visual cultures in the provinces of Ancient Rome. Los Angeles: Getty Publications, 2016. p.16-30.
JOLY, Fabio Duarte. Estoicismo e escravidão no pensamento de Sêneca. Phoînix. Nº 13, p.98-114, 2007.
JOLY, Fabio Duarte. A escravidão na Roma Antiga. 2ª Edição. São Paulo: Editora Alameda, 2013.
JOLY, Fabio Duarte. Slave agency in Livy's history of Rome. In: MAGALHÃES DE OLIVEIRA, Julio Cesar; COURRIER, Cyril (Editors). Ancient History from below: Subaltern experience and actions in context. 1st Edition. London: Routledge, 2021. p.237-253.
JOSHEL, Sandra Rae. Work, identity and legal status at Rome: a study of oc-cupational inscriptions. Oklahoma: University of Oklahoma Press, 1992.
KEAY, Simon J. The Romanisation of Turdetania. Oxford Journal of Archaeology. Vol.11, Nº.03, p.275-315, 1992.
KEAY, Simon J. Innovation and adaptation: the contribution of Rome to urbanism in Iberia. Proceedings of British Academy. Nº 86, p.291-337, 1995.
MACMULLEN, Ramsay. The Epigraphic Habit in the Roman Empire. The American Journal of Philology. Vol.103, Nº03, p.233-246, Autumn, 1982.
MAGALHÃES DE OLIVEIRA, Julio Cesar; COURRIER, Cyril (Editors). Ancient History from below: Subaltern experience and actions in context. 1st Edition. London: Routledge, 2021.
MANGAS, Julio. Esclavos y libertos en la España Romana. Universidad de Salamanca, 1971.
MARROU, Henri-Irénée. Histoire de la Éducation dans l’Antiquité. Sixième Édition. Paris: Éditions du Seuil, 1964.
MAUSS, Marcel. Ensaio sobre a dádiva. Forma e razão da troca nas sociedades arcaicas. In: Sociologia e Antropologia. São Paulo: Editora Cosacnaify, 2003. p.183-314.
MELCHOR GIL, Enrique. Evergetismo en la Hispania Romana. Tesis doctoral. Córdoba: Universidad de Córdoba, 1992.
MELCHOR GIL, E; RODRÍGUEZ NEILA, J. Sociedad, espectáculos y evergetismo en Hispania. In: NOGALES, T. (Editor). Ludi Romani. Espectáculos en Hispania Romana. Mérida, 2002. p.135-156.
MOURITSEN, Henrik. The freedman in the Roman World. Cambridge: Cambridge University Press, 2011.
PAULY, August; WISSOWA, Georg. Real-Encyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. Banda VI, Halbband 11, Ephoros – Eutychos. Stuttgart: J.B. Metzelder, 1907.
PEREZ-GONZÁLEZ, Jordí. Epigrafía lapidaria en la era digital. Boletín Archivo Epigráfico, Madrid, Nº02, p.05-16, 2018.
REMESAL, José. Baetican olive oil and the Roman economy. In: KEAY, Simon (Ed). The Archaeology of Early Roman Baetica. Journal of Roman Archaeology Supplementary Series. Book 29. Portsmouth/Rode Island, 1998. p.183-199.
REMESAL, José. La Bética en el concierto del Imperio Romano. Madrid: Real Academia de Historia, 2011.
RODÀ, Isabel. Hispania em las provincias ocidentales del Imperio durante la República y el Alto Imperio: una perspectiva arqueológica. In: ANDREU-PINTADO, J; CABRERO, J; RODÀ, I. (Eds). Hispaniæ. Las provincias hispanas en el mundo romano. Tarragona: Instituto Català d’Arqueologia Clàssica, 2009. p.193-221.
SERRANO DELGADO, J. M. Consideraciones sociales acerca de los Ornamenta municipales com especial referencia a los libertos. In: Splendidissima Civitas: Études d’Histoire en Hommage à François Jacques. Paris: Publications de la Sorbonne, 1996. p.259-271.
SILVA, Semíramis Corsi. Universo mágico em Roma: Representações e Práticas de Feitiçaria. Ensaios de História. Vol.09, N.01/02, p.75-95, 2004.
SILVA, F.N. Pela honra e em liberdade. Os libertos e a munificência cívica na Baetica (Séculos I e II d.C). Tese de Doutorado apresentada ao IFCH/Unicamp. Campinas, 2021.
SILVA, F.N; FUNARI, P.P.A; RODRIGUES, S.C. Desigualdade social na Antiguidade: agenciamentos e linhas de fuga. São Carlos: Editora Pedro & João, 2023.
VEYNE, Paul. Panem et circenses: l’évergétisme devant les sciences humaines. Annales. Economies, Societés, Civilisations. 24ᵉ Anée. N.03, p.785-825, 1969.
VEYNE, Paul. Le Pain et le cirque. Sociologie historique d’un pluralism politique. Paris: Éditions du Seuil, 1976.
ZUIDERHOEK, Arjan. The politics of munificence in the Roman Empire. Citizens, Elites and Benefactors in Asia Minor. Cambridge: University Press, 2009.

Documentação Antiga

AE. L’Anée Épigraphique. Révue des publications épigraphiques relatives l’Antiquité romaine. Paris, 1888-
CICERO. De Officis. Transl. Walter Miller. Loeb Classical Library. Mass./London: Cambridge/Harvard, University Press, 1913.
CIL II. Corpus Inscriptionum Latinarum II. Inscriptiones Hispaniae Latinae, E. HÜBNER, Berlim, 1869; Inscriptionum Hispaniae Latinarum Supplementum, Berlim, 1892.
CIL II²/7. Corpus Inscriptionum Latinarum II: Inscriptiones Hispaniae Latinae, editio altera, pars VII. Conventus Cordubensis, A.U. STYLOW (Editor) Berlim/Nova Iorque, 1995.
CIL V. Corpus Inscriptionum Latinarum V. Inscriptiones Galliae Cisalpinae Latinae. MOMMSEN, Theodor (Editor). Berlim, 1872.
CIL VI. Corpus Inscriptionum Latinarum VI. Inscriptiones Urbis Romae Latinae. HENZEN, G; DE ROSSI, I.B; BORMANN, E; HUELSEN, C; BANG, M. (et al.) Editors. Berlim, 1876.
CIL XI. Corpus Inscriptionum Latinarum XI. Inscriptiones Aemiliae, Etruriae, Umbriae Latinae. BORMANN, E. (Editor). Berlim, 1888.
CILA II. Corpus de inscripciones latinas de Andalucía. GONZÁLEZ, J. Volumen II: Sevilla. Tomo I: La Vega (Hispalis), Sevilla, 1991.
ESTRABÃO. Geografia. Livro III. Coimbra: Imprensa da Universidade de Coimbra, 2016.
FEDRO; AVIANO. Fábulas. Introducciones, traducción y notas de António Cascón Dorado. Madrid: Biblioteca Clásica Gredos, 2005.
SÊNECA. Cartas a Lucílio. 5ª Edição. Lisboa: Fundação Calouste Gulbenkian, 2014.
TACITUS. Histories (Books IV-V); Annals (Books I-III). Translation by Clifford Moore and John Jackson. Loeb Classical Library. Harvard: University Press, 1931.
Published
2024-05-27
How to Cite
Silva, F. N. da. (2024). “De sua pecunia” Freedmen’s evergetism in Roman Hispania: A Reading from Latin Epigraphy . 5391545420, 21(41), 95-112. https://doi.org/10.15210/lepaarq.v21i41.27029
Section
Articles